Analizde iklim değişikliğinin sel riskini artırdığı, İstanbul'daki selde 7 kişinin hayatını kaybettiği ve Marmara'daki dört il dahil yaklaşık 12 milyar TL hasar oluştuğu belirtildi. Yağmur suyu yönetimi ve yerel iklim eylem planlarının acilen uygulanması gerektiği vurgulandı.
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İzzet Arı, iklim değişikliğinin aşırı yağışlar üzerindeki etkilerini, kentlerin bu risklere karşı kırılganlığını ve iklim değişikliğine uyum için alınması gereken önlemleri AA Analiz için kaleme aldı.
***
Küresel iklim değişikliği her geçen gün etkileriyle birlikte kendini daha fazla hissettiriyor. Son yıllarda yaşanan iklim değişikliği kaynaklı afetlerin sayısının ve şiddetinin artması küresel ölçekte bu sorunu kriz haline getiriyor. Özellikle kentsel alanlarda ve nüfusun yoğun olduğu bölgelerde görülen ani ve aşırı yağışlar diğer bölgelere göre maruziyeti artırıyor ve kentleri daha kırılgan hale getiriyor.
Bu duruma örnek olarak, Ekim ayının ortalarında, İstanbul'da yaşanan sağanak yağış ve sel felaketi verilebilir. İstanbul'u vuran bu sağanak, 1942'den bu yana istasyonlarda kaydedilen en yüksek değer olarak kayıtlara geçti. Eylül-Ekim aylarının uzun dönemli ortalamasının çok üstündeki bu yağışlar İstanbul'da yedi kişinin hayatını kaybetmesine, 10 binin üzerinde hasar kaydının yapılmasına ve toplamda yaklaşık 12 milyar TL (Marmara bölgesindeki diğer dört il de dahil) hasara neden oldu [1].
İklim değişikliği yağış şiddetlerini nasıl etkiliyor?
İstanbul'daki bu sel felaketinin küresel iklim değişikliğiyle bağlantısı daha önce yapılan bilimsel çalışmaları, tahminleri ve projeksiyonları doğrular nitelikte. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) yayınladığı bilimsel raporlara göre, atmosferin nem tutma kapasitesinin her ilave 1 derecede yaklaşık yüzde 7 artması, sıcaklık artışı ve buna bağlı olarak artan nem ile yağış miktarı iklim değişikliği kaynaklı doğal afet riskini artırıyor. [2].
Bu küresel etkiye ilave olarak, kentsel ısı adası sayısındaki ciddi artış, kentsel alanlarda drenaj kapasitesinin yetersiz kalması, yoğun yapılaşmanın getirdiği yüzey suyunun emilim oranının azalması ve geçirimsiz yüzeylerdeki akışın hızla hacimsel olarak kayda değer debiye dönüşmesi sel oluşma riskini artırıyor. Bu durum, İstanbul gibi büyük şehirlerde aşırı betonlaşma ve plansız kentleşmenin, iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak için gerekli altyapının yetersiz kalmasına yol açtığını gösteriyor.
Oysa Türkiye gibi Akdeniz bölgesinde yer alan ve iklim değişikliğine karşı oldukça kırılgan durumda olan bu coğrafya için uyarılar uzun süredir devam ediyor. IPCC küresel ısınmayla şiddetli yağışların artabileceğini ve Akdeniz bölgesinde yağış rejimlerine dikkat edilmesi gerektiğini belirtiyor [3].
Benzer şekilde Meteoroloji Genel Müdürlüğü istasyon kayıtlarına dayalı yağış eğilimi analizleri ve deniz yüzeyi sıcaklığının aşırı yağışları artırabildiğini gösteren çalışmalar küresel ısınmanın düzensiz yağış riskini artırdığını gösteriyor [4]. İstanbul'daki selin analizinde yağış miktarındaki artışın yanı sıra yağışın süresi, şiddeti ve frekans ile düzensizliği tetikleyici ana unsur olarak iklim değişikliğini işaret ediyor.
Yaklaşık son 75 yılın meteorolojik kayıtlarına dayanan çalışmalar, aşırı yağışların şiddetinin ve toplam yağış içerisindeki payının arttığını gösteriyor. Bu değişim, İstanbul gibi büyük kentlerde sıcaklık artışı ile şiddetli yağışlar arasındaki ilişkiyi daha belirgin hale getiriyor [5]. Bu durum İstanbul'un iklim değişikliği nedeniyle giderek artan bir yağış riskiyle karşı karşıya kalmaya devam edeceğini gösteriyor [6].
Sorunun çözümünde nasıl bir yol izlenmeli?
Kritik sorunların çözümünde zamana karşı yarışıldığının ve hemen harekete geçilmesi gerektiğinin aciliyetini unutmamak gerekir. İklim değişikliğine bağlı bölgesel ve yerel ölçekte atılması gereken acil adımların başta yerel yönetimler tarafından hayata geçirilmesi elzemdir.
Öncelik olarak yağmur suyu yönetimi olmak üzere yağışlarla ilgili iklim değişikliğine uyumlu kentsel politikaların kapsayıcı bir şekilde gözden geçirilmesiyle başlamak gerekiyor. 2025 yılı Temmuz ayında kabul edilen 7552 sayılı İklim Kanunu bu noktada çok önemli ve yerinde yeni bir uygulama getirmektedir.
"Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları"nın hazırlanması, uygulanması ve izlenmesi ile "İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu" oluşturulması. İlin şartlarına uygun olarak strateji, eylem ve uygulama alanlarını belirlemek ve bunların izlenmesini sağlamak amacıyla her ilde vali başkanlığında bir kurul oluşturulmaktadır.
Kurul, ilgili kurum ve kuruluşların il veya bölge teşkilat temsilcileri ile yerel yönetim temsilcilerinden oluşmaktadır. Bu kurulun, il ölçeğinde iklim değişikliği ile mücadeleye ilişkin strateji ve eylemleri yönlendirmenin yanı sıra, hazırlanan Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları'nı inceleyip karara bağlaması hedeflenmektedir.
Bu planların valilerin koordinasyonunda büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde il belediyesi ve il özel idaresi tarafından hazırlanması beklenmektedir. Bu kurul ve eylem planlarının illerin ihtiyaçlarına göre iklim politikalarını hayata geçirmek için bir fırsat olduğu İstanbul örneğinde kendini göstermektedir.
İklim değişikliğine uyumda kent ölçeğinde fiziki önlemler olarak, başta yağmur suları olmak üzere suyunu kaynağında tutan ve kontrollü biçimde uzaklaştıran önleyici planlamalara ihtiyaç duyulmaktadır. Öncelikli olarak kentsel drenaj sistemlerinin kapasitesinin ve tasarımının artan iklim değişikliği etkilerine ve projeksiyonlarına bağlı yeniden hesaplanması gerekmektedir.
Kent yüzeylerini daha geçirgen hale getiren başta doğa temelli çözümler olmak üzere sünger kent yaklaşımı ve yeşil altyapı uygulamaları ile kentsel drenajı daha iyi bir hale getiren, şehrin ısı adaları riskini azaltan ve sel riskini tetikleyen unsurların etkisini zayıflatan kentsel uygulamalara ihtiyaç duyulmaktadır. Kentsel yağmur suyu drenaj sistemlerinin, dere yataklarının ve yoğun yapılaşmanın bulunduğu havzaların yeniden planlanmasıyla İstanbul'a özgü yağış özelliklerine göre kent imarının ve planlamasının "İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu"nun yönlendirmeleriyle gözden geçirilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, İstanbul'da yaşanan sel olayı, küresel iklim değişikliğinin tetiklediği bir sorunun yereldeki yansımasının yanı sıra altyapı eksiklikleri ve kentleşme sorunları nedeniyle mega bir kentin geldiği boyutları gözler önüne sermektedir. Bu doğrultuda, kentsel dirençliliği etkileyen faktörlerin bütüncül bir anlayışla ve uzun vadeli faydalar gözetilerek ele alındığı sürdürülebilir kentsel planlama, vazgeçilmez bir yaklaşım olarak benimsenmelidir.
[1] AA. (2026). İstanbul ve 4 ilde sel felaketinin sigorta maliyeti 12 milyar liraya dayandı. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/istanbul-ve-4-ilde-sel-felaketinin-sigorta-maliyeti-12-milyar-liraya-dayandi/4103422
[2] IPCC. (2023). Climate Change 2022 – Impacts, Adaptation and Vulnerability: Working Group II Contribution to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press. https://doi.org/DOI: 10.1017/9781009325844
[3] IPCC. (2023). Climate Change 2022 – Impacts, Adaptation and Vulnerability: Working Group II Contribution to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press. https://doi.org/DOI: 10.1017/9781009325844
[4] Şen, K., & Aksu, H. (2020). İstanbul İçin Standart Süreli Gözlenen En Büyük Yağışların Eğilimleri. Teknik Dergi, 32(1), 10495–10514. https://doi.org/10.18400/tekderg.647558
[5] Güler, H., & Erlat, E. (2025). Spatio-Temporal Changes in Daily Extreme Precipitation in Turkey. International Journal of Climatology, 45(13). https://doi.org/10.1002/joc.70048
[6] Önol, B., Kelebek, M. B., & Şahinoğlu, S. (2026). Microphysics-based 1-km city-scale ensemble simulations of future extreme precipitation events over Istanbul. https://doi.org/10.5194/egusphere-egu26-11191
[Doç. Dr. İzzet Arı, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Öğretim Üyesidir.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
