Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye'de esnaf, İsrail saldırılarında yıkılan tarihi çarşıdaki iş yerlerini kendi imkanlarıyla onarıp açmaya çalışıyor. Sakinlere göre dükkanların yaklaşık yüzde 80'i hasar gördü; esnaf yeni saldırı halinde iş yerlerini onaramamaktan endişe ediyor.
Lübnan'ın güneyindeki Nebatiye kentinin tarihi çarşısında İsrail saldırılarında yıkılan iş yerlerini onarıp yeniden açmaya çalışan esnaf, saldırıların tekrarlanmasından endişe ediyor.
İsrail'in 2 Mart'ta Lübnan'a yönelik saldırılarını başlatmasının ardından en fazla hedef alınan kentlerden biri Nebatiye oldu.
İsrail'in 2024'teki saldırılarında ağır hasar gören kentin tarihi çarşısı, nisan ayında ateşkes öncesinde düzenlenen saldırılarda yeniden hedef alındı. Saldırılarda çarşıdaki iş yerlerinin büyük bölümü yıkıldı.
Yüzyıllardır kentin ve çevre yerleşimlerin ticaret hayatına yön veren tarihi çarşı, geçmişte bölge halkının önemli buluşma noktalarından biriydi. Osmanlı döneminden kalma dükkanları ve 19. yüzyıldan kalma yapılarıyla Nebatiye'nin tarihi mirasını ve kent hafızasını yansıtan çarşı, saldırıların ardından büyük ölçüde kullanılamaz hale geldi.
Kent sakinlerinin aktardığına göre, ticaret merkezindeki dükkanların yaklaşık yüzde 80'i İsrail saldırılarında hasar gördü. Çok katlı binalar enkaza dönüştü, çok sayıda esnaf malını ve sermayesini kaybetti.
Ağır hasarın ardından çarşı yavaş da olsa toparlanmaya başlıyor. Esnaf, belirsizlik ve maddi imkansızlıklara rağmen ekmek teknesinden vazgeçmiyor. Bazı iş yeri sahipleri hasar gören dükkanlarını kendi imkanlarıyla onarıp temizleyerek yeniden açmaya çalışıyor. Buna karşın birçoğunun iş yerini onaracak maddi imkanı bulunmuyor.
Öte yandan müşteri sayısının azlığı ve alım gücünün zayıflaması, ticaretin eski hareketliliğine kavuşmasını zorlaştırıyor. Esnaf, ev ve iş yerlerinde oluşan zararın devlet desteğiyle tazmin edilmesini bekliyor.
Geçimini sağlamaya çalışan çarşı esnafı, İsrail'in bölgeye yönelik yeni saldırılar düzenlemesi halinde ekmek teknelerini yeniden ayağa kaldırma çabalarının boşa gitmesinden endişe ediyor.
Dükkanlarını bir daha onaracak imkan bulamamaktan kaygılanan bölge sakinleri, çarşının tarihi dokusu korunarak restore edilmesini, ticaretin canlanmasını ve barışın sağlanmasını umut ediyor.
"Hiçbir şeyimizi kurtaramadık"
Çarşıda giyim ve ayakkabı ticareti yapan Ahmed Yasin, AA muhabirine, İsrail saldırılarında iş yerlerini ve depolarını kaybettiğini anlattı.
Yasin, şöyle konuştu:
"Bu çarşı Osmanlı döneminden, hatta daha öncesinden kalma; yüzlerce yıllık bir geçmişi var. Dünyanın dört bir yanından insanlar Lübnan'ı, ülkenin güneyini, Nebatiye'yi ve bu ticaret merkezini görmeye gelirdi. Şimdi tamamen yerle bir oldu. Bu, ekonomi için de büyük bir kayıp. Savaş bizi gerçekten perişan etti."
Saldırılar sırasında yerlerinden edildiklerini ve başka bölgelerde ev kiralamak zorunda kaldıklarını anlatan Yasin, bölge halkının büyük bölümünün kuzeye ve Beyrut'a gittiğini, ateşkes döneminde ise bombardıman ve yıkıma rağmen insanların topraklarına döndüğünü dile getirdi.
Çarşıdaki dükkanların yavaş yavaş açılmaya başladığını ancak henüz istenen noktaya gelinmediğini vurgulayan Yasin, ekonominin canlanmasını ve insanların onurlu bir hayat sürmesini dilediklerini ifade etti.
Kendilerine ait iş yerlerinin de tamamen yıkıldığını belirten Yasin, "Önümdeki ve arkamdaki binalar üçer katlıydı, tamamen yıkıldılar. Malımız, sermayemiz heba oldu, taş üstünde taş kalmadı; her şey küle döndü. Giyim ve ayakkabı ticareti yapıyorduk; hiçbir şeyimizi kurtaramadık." diye konuştu.
"Bu kez savaş öncekinden daha ağır ve şiddetli olabilir"
Savaşın yeniden başlamasından endişe duyduğunu belirten Yasin, "İnşallah başlamaz. Yine de her şey mümkün. Savaş yeniden patlak verirse bu kez öncekinden daha ağır ve şiddetli olabilir." ifadelerini kullandı.
Yasin, Hizbullah'ın İran'a destek vermek için savaşa katılabileceğinin konuşulduğunu, böyle bir durumda ülkenin tüm bölgelerinin tehdit altında olabileceğini söyledi.
Savaşın çıkmaması, uzlaşıya varılması ve bölgede barışın sağlanması temennisinde bulunan Yasin, "Bir anlaşma sağlanmasını diliyoruz. Gördüğümüz kadarıyla Türkiye bu konuda önemli bir rol oynayacak." dedi.
Yeniden imar çalışmalarının başlamasını beklediklerini belirten Yasin, devletin zararları karşılamasını ve Avrupa ülkelerinin katılımıyla Lübnan'ın güneyinin yeniden imarı için bir fon oluşturulmasını umduklarını kaydetti.
Yasin, "Yaşadığımız büyük yıkımın ardından tarihi dokuyu koruyan, eskisinden daha iyi bir yeniden imar yapılmasını diliyoruz. İnşallah bu, Lübnan'ın güneyindeki savaşların sonuncusu olur." diye konuştu.
"Bölge ticari açıdan çok ağır darbe aldı"
Nebatiye'de babasından miras kalan yaklaşık 80 yıllık erkek berberini işleten Ali Saburi, dükkanının İsrail saldırılarında zarar gördüğünü ve iş yerini 4 kez onardığını söyledi.
Saldırıların ardından çarşıya gittiğinde büyük bir yıkımla karşılaştığını vurgulayan Saburi, "Çarşıya ilk gelen bendim. Yıkım çok büyüktü. İşimize ve buradaki hayata devam edebilmek için dükkanı ve çevresini temizledim." dedi.
Saburi, "Dükkanları açmak için döndük. Ancak ayakta kalan tek bir dükkan bile yok, her yer yıkılmıştı. Bölge ticari açıdan da çok ağır darbe aldı." ifadelerini kullandı.
İsrail'in kente yeniden saldırı düzenleme ihtimaline ilişkin endişesini de dile getiren Saburi, "Allah korusun, İsrail yeniden saldırırsa dükkanı bir daha onaramam. İşimi sürdürmek, burada kalmak istiyorum. Maddi imkanım yok; mecburen kendi yerimde, kendi toprağımda kalıyorum." diye konuştu.
Saburi, yetkililerden bölge halkının sıkıntılarıyla alakadar olmasını isteyerek, "Devletin bizimle de ilgilenmesini diliyorum. Yetkililer halkı gözetse yeter; biz de yeniden hayatımıza başlayabilelim." dedi.
"İnşallah çözümler bulunur, barış sağlanır; herkes geri döner"
Çarşıda pazarcılık yapan Muhsin Cedid de eskiden bölgenin Lübnan'ın güneyindeki en büyük pazarlardan biri olduğunu ve 20 yıldır her pazartesi günü burada tezgah açtıklarını söyledi.
İsrail'in bölgeye saldırılarının ardından satışların durgunlaştığını belirten Cedid, "Şimdi gelen giden az. Fiyatlar düştü, ürünler azaldı; satışlar da çok durgun." dedi.
Bölge halkının bir bölümünün hala geri dönemediğini; bazıların da gündüz çarşıya gelip akşam da kiraladıkları evlere döndüğünü anlatan Cedid, ev ve iş yerlerini kaybedenlerin hasarının tazmin edilmesi için kaynak sağlanmasını istedi.
İsrail'in kente yeniden saldırı başlatmasından endişe eden Cedid, "İnşallah çözümler bulunur, barış sağlanır; herkes geri döner; evlerini yeniden yapar ve çalışmaya başlar." dedi.
Çarşıda kadın giyim mağazası işleten Rami el-Sur, İsrail saldırılarında hem evini hem de iş yerini kaybettiğini anlattı.
Mağazasını yeniden açan Sur, mevcut koşulların oldukça zor olduğunu belirterek müşterilerin alım gücünü gözeterek fiyat belirlemek zorunda kaldığını söyledi.
Sur, ekonomik sıkıntıların geçim koşullarını daha da ağırlaştırdığını dile getirdi.
