İsrail'de 27 Ekim seçimlerinin sandık çıkış anketleri net bir kazananın olmadığını gösteriyor. Gadi Eisenkot liderliğindeki Değişim Bloğu ile Netanyahu'nun Likud ve müttefiklerinin Knesset'te 51'er sandalye kazanması beklenirken, hükümet kurma süreci haftalar alabilir.
İsrail 1948'deki kuruluşundan bu yana koalisyon hükümetleri tarafından yönetildi, peki bir sonraki koalisyonda mevcut Başbakan Binyamin Netanyahu yer alacak mı? Seçim sonrası anketler, Hamas önderliğindeki grupların İsrail'e yönelik 7 Ekim 2023 saldırılarından bu yana yapılan ilk genel seçimde net bir kazananın olmadığını gösteriyor.İki İsrailli yayın kuruluşunun sandık çıkış anketlerine göre, eski askeri lider Gadi Eisenkot'un liderliğindeki Yashar Partisi ve onun "Değişim Bloğu" içindeki diğer üç Yahudi muhalefet partisinin, 120 sandalyeli Knesset'te 51 sandalye kazanması bekleniyordu. Aynı sayıda sandalyenin Netanyahu'nun Likud Partisi ile aşırı sağcı ve aşırı Ortodoks Yahudi müttefikleri tarafından da kazanacağı öngörülüyordu. Üçüncü bir televizyon kanalının anketi ise Netanyahu'nun üç sandalyelik bir üstünlüğe sahip olduğunu gösteriyordu.Rekor düzeyde 18 veya 19 sandalye kazanması beklenen iki Arap partisinin oynayacağı rol büyük ölçüde belirleyici olacak.27 Ekim'deki seçimlerde seçime katılım oranı son onlarca yılın en yüksek seviyesine ulaştı.Peki bundan sonra ne olacak?İsrail'in seçim sistemi nasıl işliyor?İsrail parlamentosu, yani Knesset, 120 sandalyeden oluşuyor. Bu da bir hükümetin çoğunluğu sağlayabilmesi için en az 61 sandalyeye sahip olması gerektiği anlamına geliyor.İsrail'de nispi temsil sistemi uygulanıyor. Bu nedenle ülkedeki hükümetler bugüne kadar hep koalisyonlarla kuruldu.Aşağıda, Benjamin Netanyahu liderliğindeki iktidar koalisyonu dönemindeki mevcut Knesset'in görünümü yer alıyor.Binyamin Netanyahu hükümet kurabilecek mi?Kesin sonuçlar açıklandıktan ve tüm siyasi gruplarla istişareler tamamlandıktan sonra, İsrail Cumhurbaşkanı, hükümet kurma konusunda başarı şansının en yüksek olduğuna inandığı parti liderini bir koalisyon hükümeti oluşturmakla görevlendirecek. Bu süreç haftalar alabilir.Genellikle cumhurbaşkanı, şu anda bu görevde Isaac Herzog bulunuyor, Knesset'te en fazla sandalyeyi kazanan partinin liderini görevlendirir. Ancak bu zorunlu değil. Örneğin 2009 seçimlerinin ardından dönemin Cumhurbaşkanı Şimon Peres, partisi Likud rakibi Kadima'nın gerisinde kalmış olmasına rağmen ilk görevi Netanyahu'ya vermişti.Cumhurbaşkanı tarafından ilk görevlendirilen liderin hükümeti kurmak için en fazla 42 günü bulunuyor. Başarısız olması halinde başka bir parti liderine fırsat veriliyor.Hiçbir partinin çoğunluğu sağlayamaması durumunda, azınlık hükümetinin iktidara gelmesi mümkün. Bunun da gerçekleşmemesi halinde yeni seçimlere gidilebilir. Böyle bir durumda Netanyahu, seçimler yapılana kadar geçici başbakan olarak görevini sürdürecek.
Hangi siyasi partiler yarışıyor?Netanyahu'nun Likud Partisi ile Gadi Eisenkot'un Yashar Partisi'nin Knesset'teki en büyük partiler olması bekleniyor. Ancak koalisyon hükümeti kurabilmek için diğer partilerin desteğine ihtiyaçları olacak. Netanyahu, sağcı ve dini partilerden oluşan bir bloğun liderliğini yapıyor.Netanyahu ilk kez 1996 yılında, Yitzhak Rabin suikastının ardından yapılan erken seçimde İsrail'in seçimle göreve gelen ilk başbakanı oldu. Son otuz yılın büyük bölümünde de iktidarda kaldı.Eisenkot ise, temel olarak Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırma hedefi etrafında birleşen merkez sağ ve sol eğilimli partilerden oluşan bir muhalefet ittifakına liderlik ediyor.Bu blokta, eski Başbakan Naftali Bennett'in liderliğindeki B'Yachad Partisi de yer alıyor.Yarışta iki Arap parti bloku da bulunuyor; çünkü İsrail nüfusunun yaklaşık beşte birini Araplar oluşturuyor. Teorik olarak bu partiler hükümetin kurulmasında belirleyici rol oynayabilir. Ancak önde gelen Yahudi partilerinden biri dışında tamamı, hükümette bu partilerle birlikte çalışmayı reddetti.
Sonuçları ne zaman öğreneceğiz?28 Ekim'de ön sonuçların açıklanması bekleniyor. Toplam oyların yaklaşık %10'unu oluşturan ve büyük bölümü askeri personel tarafından kullanılan yaklaşık 600 bin gıyabi oyun sayımı perşembe gününe kadar sürecek. Resmi sonuçların 4 Kasım'da açıklanması planlanıyor.Koalisyon müzakereleri süreci birkaç hafta, hatta aylar sürebilir. Mart 2021 seçimlerinin ardından hükümet ancak haziran ayında kurulmuştu bu da Bennett ve Yair Lapid arasında bir güç paylaşımı anlaşmasıyla sonuçlanmıştı. O dönemde Netanyahu'ya hükümet kurma konusunda ilk fırsat verilmişti ancak o, sürdürülebilir bir koalisyon kurmayı başaramamıştı.Yeni seçim çağrısı yapmak alışılmadık bir durum değil; 2019 ile 2022 yılları arasında İsrail, partilerin işbirliği konusunda anlaşamaması nedeniyle beş ayrı seçim düzenledi.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .
