Brezilya’da ilk turu Flavio Bolsonaro’nun yaklaşık 2,2 milyon oy gerisinde tamamlayan Lula da Silva, 25 Ekim’deki ikinci turda yüzde 51,79 oyla seçimi kazandı. Sosyal medya, sokak gösterileri ve sosyal hakların korunması vaadiyle kampanya yürüten Lula, rakibine yaklaşık 4,43 milyon oy fark attı. Dördüncü kez devlet başkanı seçilen Lula, zafer konuşmasında yerli yapay zeka ve veri merkezi hedeflerini açıkladı.
Brezilya’da Devlet Başkanı seçiminin ilk turunda geride kalan Lula, üç haftalık sert bir kampanyanın ardından ikinci turda sonucu tersine çevirdi. Lula’nın zaferi, kampanya yöntemleri ve seçmene verdiği sözlerle dikkat çekti.
4 Ekim’de yapılan ilk turda Liberal Parti (PL) adayı Flavio Bolsonaro oyların yüzde 47,03'ünü, İşçi Partisi adayı Lula ise yüzde 45,16'sını aldı. Bolsonaro, ilk turu rakibinin yaklaşık 2,2 milyon oy önünde tamamladı.
25 Ekim’deki ikinci turda ise tablo değişti. Lula, 64 milyon 256 bin 232 oyla yüzde 51,79 oranına ulaşırken, Bolsonaro 59 milyon 826 bin 41 oyda kaldı ve yüzde 48,21 oy aldı. Lula, rakibinin yaklaşık 4,43 milyon oy önünde seçimi kazanarak dördüncü kez devlet başkanlığına seçildi.
İkinci tur öncesinde iki aday arasında oldukça sert bir kampanya yaşandı. Lula, sosyal politikalarını ve mevcut hükümetin devamlılığını öne çıkardı. Bolsonaro ise güvenlik, suçla mücadele ve ekonomik değişim vaatlerine ağırlık verdi.
Times Brasil’in sandık verilerine dayanan analizine göre Lula’nın oyu iki tur arasında 10,37 milyon artarken, Bolsonaro’nun oyu 3,72 milyon arttı. İlk turda diğer adaylara 9,32 milyon oy verilmişti. Analizde, Lula’nın oy artışının yalnızca diğer adayların seçmenlerinden gelmediği, katılımdaki artışın da etkili olduğu belirtildi.
Katılım oranı ilk turda yüzde 78,9 iken ikinci turda yüzde 80,8'e yükseldi. İlk turda yüzde 21,08 olan ve 1998'den bu yana ilk turlarda görülen en yüksek oran olarak kayda geçen çekimser oranı, ikinci turda yaklaşık yüzde 19'a geriledi. Boş ve geçersiz oyların oranı da düştü. Uzmanlar ise toplu verilerin, sandığa yeni giden seçmenlerin kime oy verdiğini tek başına göstermediğine dikkat çekti.
Sonucun değişmesinde belirleyici bölgeler Kuzeydoğu ve Güneydoğu oldu. Lula’nın geleneksel olarak güçlü olduğu Kuzeydoğu’daki oy üstünlüğü 11,1 milyondan 13,65 milyona çıktı. Bahia, Pernambuco ve Ceará eyaletleri Lula’ya 1,54 milyon ek fark kazandırdı.
Ülkenin en kalabalık eyaleti São Paulo’da Bolsonaro’nun oy üstünlüğü 3,42 milyondan 2,02 milyona düştü, Lula’nın oy oranı yüzde 38,2'den yüzde 46,2'ye yükseldi. Seçimlerin “barometresi” olarak görülen Minas Gerais ise kazananı değişen tek eyalet oldu. İlk turda yaklaşık 589 bin oy geride kalan Lula, ikinci turda eyaleti yaklaşık 107 bin oy farkla kazandı. Rio de Janeiro kentinde de ilk turda geride olan Lula, ikinci turda öne geçti.
İlk turun ardından Augusto Cury ve Ronaldo Caiado gibi adayların Bolsonaro’ya destek vermesiyle Lula ikinci tur yarışına geriden başladı. Portekiz basınında yer alan analizlere göre Lula’nın kampanyası bu tabloda kararsız seçmenleri, boş ya da geçersiz oy kullananları ve ilk turda sandığa gitmeyenleri hedef aldı.
Lula, ikinci tur kampanyasında bütün eyaletleri ziyaret etti. São Paulo, Rio de Janeiro ve Minas Gerais’te büyük mitingler düzenlendi. Lula kampanyası, rakibini babası Jair Bolsonaro’nun pandemi yönetimiyle ilişkilendirdi ve milis gruplarına yakın olmakla suçladı. Merkezdeki seçmene de “daha güvenli seçenek” mesajı verildi.
Analizlerde, Bolsonaro cephesinin ilk turdaki üstünlüğün ardından sahada ve dijital kampanyada aynı tempoyu sürdüremediği ileri sürüldü. Bazı Bolsonaro seçmenlerinin sonucu kesin görerek sandığa gitmemiş olabileceği de değerlendirildi. Bolsonaro, kampanyanın son döneminde Lula’nın oğlu hakkında iddialar gündeme getirdi, Lula’nın oğlu ise bu iddiaları reddetti.
Lula, seçmenlerle doğrudan iletişim kurmak için selfie formatında videolar yayımladı. Kampanya mesajlarının yayılmasında Milletvekili André Janones’in yönettiği WhatsApp grupları ve “Lula’nın Ordusu” adlı kanal kullanıldı. Kampanyaya ilişkin haberlere göre bu ağ 10 milyondan fazla katılımcıya ulaştı. Gruplarda seçmenler sandığa gitmeye çağrıldı.
Kampanya, sosyal medyadaki faaliyetleri meydanlardaki katılımla da destekledi. Öğrenci grupları ve toplumsal hareketler, ülkenin çok sayıda şehrinde gösteriler düzenledi.
Lula, seçim kampanyasında yoksulluğun ve gelir eşitsizliğinin azaltılmasını, sosyal yardımların artırılmasını ve çalışan haklarının güçlendirilmesini vaat etti. Lula, mevcut sosyal desteklerin sürdürüleceğini ve sağlık ile eğitim hizmetlerinin genişletileceğini söyledi.
Kampanyanın son döneminde hafta sonları ülke genelinde ücretsiz toplu taşıma sağlanması ve sosyal yardım programındaki ödemelerin yüzde 15 artırılması vaatleri öne çıktı. Sosyal yardımlardaki artışın uygulanmasına başlanırken, ücretsiz toplu taşıma düzenlemesinin yürürlüğe girmesi için Kongre’ye sunulması gerekiyor.
Lula hükümeti kampanya sürecinde artan hane halkı borçluluğuyla mücadele amacıyla internet üzerinden bahise geçici yasak getirdi ve yeni bir borç yapılandırma programı açıkladı. Bu dönemde küçük girişimcilerin borçları silindi ve Bolsa Família sosyal yardım ödemeleri öne çekildi. Kongre’de ise haftada 6 gün çalışma düzenini kaldırarak tüm çalışanlara haftada 2 gün izin hakkı tanıyan düzenleme kabul edildi.
Üçüncü döneminde işsizlik, okuma yazma bilmeme oranı ve ormansızlaşmanın tarihsel olarak düşük seviyelere gerilediğini savunan Lula, sosyal politikalarını sürdüreceğini belirtti. Kampanyada verilen sözlerin hayata geçmesi, sağ partilerin güçlendiği Kongre’deki bütçe ve yasama süreçlerine bağlı olacak.
Lula, seçim zaferinin ardından yaptığı konuşmada yeni döneme ilişkin 3 hedefini açıkladı. Ülkesinin ABD ve Çin teknolojilerine bağımlılığını azaltmak için yerli yapay zeka kapasitesi oluşturmayı hedeflediklerini söyledi.
Brezilya’nın yenilenebilir enerji potansiyelini kullanarak uluslararası veri merkezi yatırımlarını çekmeyi planladıklarını belirten Lula, bu sayede ülke verileri üzerinde daha fazla kontrol sağlamayı amaçladıklarını ifade etti.
Lula, dijital platformların seçim süreçlerindeki etkisini de eleştirdi. Lula, büyük teknoloji şirketlerine yönelik daha kapsamlı düzenlemeler yapılması çağrısında bulundu.
Flavio Bolsonaro ise suçla mücadelede cezaların artırılmasını ve ceza sorumluluğu yaşının 14'e indirilmesini savundu. Ekonomide demiryolu yatırımları, karayolu imtiyazları, girişimcilere kredi desteği ve emekli maaşlarının enflasyonun üzerinde artırılması vaatlerini gündeme getirdi.
Bolsonaro, eğitimde teknik öğretim ve kreş yardımları, sağlıkta ise hastane yatırımları ve kamu sağlık hizmetlerinin finansmanına ilişkin vaatler açıkladı. Sağlık, eğitim ve gelir desteği iki adayın programlarında ortak başlıklar olarak yer alırken, adaylar kamu güvenliği, ekonomik araçlar ve devletin rolü konusunda farklı yaklaşımlar ortaya koydu.
