İsrail hükümeti, Batı Şeria'daki E1 yerleşim projesinde toplam 3 bin 401 konutluk iki ihaleyi hızlandırdı; ikinci ihalede teklifler 1-28 Aralık 2026'da alınacak. Proje, Batı Şeria'nın kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi bütünlüğü koparıp iki devletli çözüme ağır darbe vuruyor.
Filistinli politika ve hukuk araştırmacısı Rayan Abed al-Razeq, E1 yerleşim projesinin siyasi pazarlık aracı olarak kullanımını, uluslararası tepkileri ve olası yeni İsrail hükümetinin konuya yaklaşımını AA Analiz için kaleme aldı.
***
İsrail'in geçici Başbakanı Binyamin Netanyahu, siyasi geleceğini tehdit eden yolsuzluk davaları ve yargı süreçlerinin gölgesinde iktidarını korumak ve kişisel çıkarlarını güvence altına almak için farklı stratejilere başvuruyor. Hükümetinin işgal altındaki Batı Şeria'da İsrail hakimiyetini kalıcı hale getirme politikasının merkezinde ise yerleşim yerlerinin sistematik biçimde genişletilmesi yer alıyor. Bu politikanın en kritik ayağını ise ilk kez 1993 yılında eski Başbakan İzak Rabin döneminde gündeme gelen, ancak otuz yılı aşkın süredir askıda tutulan "E1" projesinin yeniden raftan indirilmesi oluşturuyor.
Sağ seçmeni konsolide etme aracı olarak "E1" Projesi
E1 yerleşim projesi, başkenti Kudüs olan bağımsız bir Filistin devletinin kurulma ihtimalini ortadan kaldırarak iki devletli çözüm vizyonuna ağır bir darbe vuruyor. Anata, İseviyye, ez-Zaayyim, el-İzariye ve Ebu Dis beldelerinin yakınında, Ma'ale Adumim ile Pisgat Ze'ev yerleşimleri arasındaki yaklaşık 12 kilometrekarelik bir alana yayılan proje kapsamında 3.401 konut inşa edilmesi planlanıyor. Bu hamle, Batı Şeria'nın kuzeyi ile güneyi arasındaki coğrafi bütünlüğü koparma, Kudüs'ü çevresinden izole etme ve şehrin ilhak sürecini hızlandırma tehlikesi barındırıyor [1].
7 Ekim 2023'ten bu yana işgal altındaki Batı Şeria'da denetimini giderek sıkılaştıran İsrail, bölgenin kuzeyindeki yerleşim planlarını genişletirken orta kesimdeki "E1" projesine de hız verdi. Bu kapsamda Netanyahu, 11 Eylül 2025'te Ma'ale Adumim'e yaptığı ziyaret sırasında Filistin devletinin kurulmasını açıkça reddeden ifadeler kullanarak "E1" projesinin önünü açan anlaşmaya imza attı [2].
27 Ekim 2026 genel seçimleri öncesinde Netanyahu hükümeti, "E1" bölgesinin güneyinde 1.234 konutluk 186/2026 numaralı ihaleyi ilan etti. İhaleye son teklif verme tarihi 19 Ekim olarak korunsa da Başsavcı Gali Baharav-Miara, sürecin seçim malzemesi yapılmasını önlemek gerekçesiyle tekliflerin değerlendirilmesini 19 Kasım'a erteledi. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ise bu karara sert tepki göstererek Başsavcı'yı muhalefet lideri Gadi Eisenkot lehine siyasi taraflılık yapmakla suçladı [3].
Seçimlerin hemen ardından, 5 Kasım 2026'da İsrail İskan ve İnşaat Bakanlığı, 2.167 ek konutu içeren 460/2025 numaralı "E1" ihalesinin güncellenmiş takvimini duyurdu ve tekliflerin 1-28 Aralık 2026 tarihleri arasında alınacağını açıkladı. Toplamda 3.401 konuta ulaşan bu iki ihale, tüm hukuki ve siyasi itirazlara rağmen "E1" projesinin kararlılıkla hayata geçirilmeye çalışıldığını gözler önüne seriyor [4].
Yeni hükümeti kurma çabalarının sürdüğü bir dönemde Netanyahu ve müttefikleri, iktidara yeniden tutunmak için son bir koz olarak "E1" projesini hızlandırmaya çalışıyor. Filistinlilere ait evlerin yıkılması, mülklerin tahrip edilmesi ve bölge halkının yerinden edilmesinin hemen ardından açılan bu ihaleler, hükümetin uluslararası hukuku ve yerleşim faaliyetlerini durdurma çağrılarını hiçe saydığını açıkça gösteriyor. Maliye Bakanı Smotrich'in "Yahudiler Tanrı'nın seçilmiş halkıdır ve Yahuda ile Samiriye de onların toprağıdır, dolayısıyla uluslararası hukuka tabi değillerdir" sözleri de bu zihniyeti gözler önüne seriyor [5]. Netanyahu'nun yeniden iktidara gelmesi, "E1" projesine ivme kazandırarak Batı Şeria'yı daha da parçalayabilir ve bölgenin İsrail tarafından nihai olarak ilhak edilmesinin önünü açabilir.
"E1" ihaleleri BMGK'yi acil toplantıya çağırma girişimlerini tetikledi
Uluslararası baskılara rağmen İsrail'deki aşırı sağcı hükümet, işgal altındaki Batı Şeria'da yerleşim genişlemesine yeniden hız verdi. Bunun üzerine Avrupa ülkelerinin desteğini alan Danimarka, işgal altındaki Doğu Kudüs'te 1.234 konutun inşasını öngören 186/2026 numaralı "E1" ihalesinin 19 Kasım 2026'daki teklif değerlendirme süreci öncesinde, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni (BMGK) acil toplantıya çağırmak için harekete geçti [6].
Proje, özellikle kendi kaderini tayin hakkı (BM Şartı, Madde 1(2)) ve güç kullanma yasağı (Madde 2(4)) bakımından uluslararası hukuk nezdinde ciddi endişeler doğuruyor. Ancak Güvenlik Konseyi'nden esasa ilişkin bağlayıcı bir karar çıkabilmesi için dokuz lehte oyun yanı sıra, başta ABD olmak üzere daimi üyelerden hiçbirinin veto yetkisini kullanmaması gerekiyor.
Karar kabul edilse dahi uygulanıp uygulanmayacağı belirsizliğini koruyor. Zira yerleşim faaliyetlerinin derhal durdurulmasını talep eden 2016 tarihli 2334 sayılı Güvenlik Konseyi Kararı ile İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarındaki varlığının hukuka aykırı olduğunu ve bu varlığa en kısa sürede son vermesi gerektiğini teyit eden Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) 19 Temmuz 2024 tarihli istişari görüşüne rağmen yerleşim yerleri genişlemeye devam ediyor.
İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, ülkesinin iki devletli çözümü koruma taahhüdünü yineleyerek yasa dışı İsrail yerleşimlerinden yapılan ithalatı yasaklayacak ve bu yerleşimlerin genişlemesini finanse eden ya da kolaylaştıran kuruluşlara yaptırım uygulayacak adımları duyurdu. Miliband'in bu açıklaması, İsrail'in geleneksel müttefikleri arasında dahi yerleşim politikalarına yönelik giderek artan tepkiyi gözler önüne seriyor [7]. Buna karşın, giderek yükselen uluslararası kınamalara rağmen uluslararası toplum, İsrail'in uluslararası hukuk ihlali iddialarından sorumlu tutulmasını sağlayacak yeterince etkili adımları henüz atmış değil.
Olası yeni İsrail hükümeti ve siyasi yaklaşımı
İsrail'de 27 Ekim 2026'da yapılan seçimlerin ardından Netanyahu liderliğindeki Likud sandıktan birinci parti olarak çıksa da hükümeti kuracak çoğunluğa ulaşamadı. Bu tablo üzerine Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, yeni hükümeti kurma görevini Gadi Eisenkot'a verdi. İki devletli çözümü Netanyahu gibi reddeden Eisenkot, 7 Ekim sonrasında iki devlet fikrini savunan herkesi "hayalperest" olarak nitelendiriyor. Buna karşın E1 yerleşim projesinin derhal hayata geçirilmesini, İsrail'in uluslararası itibarına zarar veren ciddi bir hata olarak görüyor. Dolayısıyla Eisenkot'un bu yaklaşımı, yerleşim faaliyetlerinin genişletilmesine yönelik kökten bir karşı çıkıştan ya da Filistin devletinin kurulması konusunda Netanyahu ile yaşadığı temel bir fikir ayrılığından ziyade, projenin mevcut zamanlamasına ve doğuracağı diplomatik sonuçlara duyulan itirazı yansıtıyor [8].
Sonuç
Gazze'nin soykırımla anılan bir savaşta ağır bir yıkıma ve yaklaşık 75 bin can kaybına uğradığı bu süreçte Filistin halkı, İsrail işgali altındaki tüm acılara rağmen umudunu korumaya devam ediyor. Öte yandan, İsrail'in yayılmacı politikalarından güç alan ve Batı Şeria'da giderek tırmanan yerleşimci şiddeti, uluslararası hukukun sistematik biçimde çiğnenmesi ve uluslararası toplumun sessizliği gölgesinde yeni ölümlere, yıkımlara ve zorunlu göçlere yol açıyor. Modern tarihin en uzun soluklu çatışmalarından birinde siyasi ve diplomatik girişimler adaleti tesis etmekte yetersiz kalsa da Filistinliler, inançlarından güç alarak umut ve dirençlerini diri tutmayı sürdürüyor.
[1] "E1" yerleşim projesi. https://info.wafa.ps/pages/details/35864
[2] Netanyahu yerleşim yerlerini genişletme kararını imzaladı: Filistin devleti olmayacak, Asharq News, 11 Eylül 2025. https://qr.asharq.com/s/qdnEoHv
[3, 4] İsrail, E1 yerleşim projesi ihalelerini seçim sonrasına erteledi, Şarku'l Avsat (Aawsat), 27 Eylül 2026. https://aawsat.news/p55qk
[5] Smotrich: Uluslararası yasalar Yahudiler için geçerli değildir, Elbalad News, 7 Ekim 2025. https://www.elbalad.news/6723418
[6] E1 yerleşim planının BM Güvenlik Konseyi'nde görüşülmesi için Avrupa girişimi, Saba.Ye, 12 Kasım 2026. https://www.saba.ye/en/news3833353.htm
[7] "Dışişleri Bakanı'nın E1 yerleşim ihalesi son teklif tarihine ilişkin açıklaması", Gov.Uk, 19 Ekim 2026. https://www.gov.uk/government/news/foreign-secretary-statement-on-the-deadline-for-bids-for-the-e1-settlement-tender.ar
[8] "Ciddi bir hata" olarak nitelendiren Eisenkot, iki devletli çözüme yüklendi ve şartlı olarak yerleşimlere destek verdi, Aljazeera.net, 27 Ağustos 2026. https://aja.ws/hmpn61
[Rayan Abed al-Razeq, Filistinli politika ve hukuk araştırmacısıdır.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.



