KKTC Cumhurbaşkanı Erhürman: "Uzlaşılan tüm öneriler bizim paketimizden çıktı"

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, "Uzlaşılan tüm öneriler bizim paketimizden çıktı" ifadelerini kullanarak, KKTC, GKRY ve BM arasındaki üçlü görüşmede KKTC tarafının sunduğu köprü kurucu öneriler üzerinden anlaşmaya varıldığını belirtti.

KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) lideri Nikos Hristodulidis ve Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri'nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin'in ev sahipliğinde gerçekleştirilen üçlü görüşme sonrası KKTC Cumhurbaşkanlığı'nda basın toplantısı düzenledi. Görüşmeye daha önce ele alınmasına rağmen sonuçlandırılamayan güven artırıcı önlemler konusunda köprü kurucu önerilerden oluşan bir paketle katıldıklarını belirten Erhürman, yeni talepler ortaya koymak yerine tarafların mevcut önerileri arasında uzlaşı sağlamayı hedeflediklerini söyledi. Erhürman, "Bu paket, tekrar ediyorum, yeni unsurlar içeren, yeni öneriler getiren, yeni talepler getiren bir şey değildi. Çünkü hepimiz biliyoruz ki Sayın Genel Sekreter'in görev süresinin sonuna çok az bir zaman kaldı. Dolayısıyla Sayın Hristodulidis'in daha önce getirdiği 19 maddeye benzer bir şey değildi bu. Paket tamamen köprü kurucu önerilerden oluşuyordu. Bir nokta hariç" ifadelerini kullandı.

"Bir tane bile bunun dışında bir öneri yok"

Görüşmede elde edilen sonuçların kendi sundukları önerilerden çıktığını vurgulayan Erhürman, hangi tarafın önerilerinin kabul edildiği üzerinden bir tartışma yürütmek istemediğini belirtti. Erhürman, "Benim için hiç önemli değil açıkças, kimin önerileri kabul gördü tartışmasına girmek, hiçbir zaman da bunu yapmadım. Sonuç itibarıyla belli konularda uzlaşmak önemli benim açımdan. Ama ben size saydım bugün sunduğumuz köprü kurucu öneriler listesini tek tek. Sonuçlara bakarsanız hepsi bizim köprü kurucu öneri olarak sunduğumuz önerilerin içerisinden çıkmıştır. Bir tane bile bunun dışında bir öneri yok" dedi.

Afetlere ortak müdahale mekanizması konusunda uzlaşı

Görüşmede sundukları ilk önerinin Kıbrıs'ta meydana gelebilecek afetlere ortak müdahale mekanizması kurulması olduğunu açıklayan Erhürman, bu konuda GKRY'nin Mart 2025'te sunduğu yazılı öneriyi esas aldıklarını belirtti. Erhürman, "2025'te sunulan Kıbrıs Rum önerisini esas alarak çalışmıştık. Sayın Hristodulidis, fakat o ayrıntılı mekanizmayı görüşmeyi tercih etmedi. Ama sonuç itibarıyla bir teknik komite var biliyorsunuz bu konuda çalışan. Bu teknik komitenin görevlendirilmesi ve bu mekanizmayı geliştirmesi konusunda anlaşmış olduk" dedi.

İkinci önerilerinin askeri konularda doğrudan iletişim sağlayacak bir mekanizma kurulması olduğunu aktaran Erhürman, iki taraftan askeri uzmanların özellikle ara bölgede yaşanan sorunlar ve mayınlardan temizleme çalışmalarında iş birliği yapmasını önerdiklerini söyledi. BM tarafından 1 Mayıs 2020 tarihinde sunulan çalışmayı aynen kabul etmeye hazır olduklarını ifade eden Erhürman, "Birleşmiş Milletler'in sunduğu çalışmayı ve mayınlardan temizleme konusunun da bu mekanizmaya verilmesini söyledik. Ama bu önerimiz sonuçta kabul görmedi" açıklamasını yaptı.

Eğitim Teknik Komitesi tarafından hazırlanan EduBites çalışmasının da öneriler arasında bulunduğunu belirten Erhürman, Rum tarafının konuyu değerlendirmek için daha fazla zamana ihtiyaç duyduğunu ilettiğini ve bu nedenle önerinin kabul edilmediğini bildirdi.

Imagine programının yeniden başlatılması kabul edildi

Imagine programının yeniden başlatılmasına yönelik önerilerinin kabul edildiğini açıklayan Erhürman, programın Eğitim Teknik Komitesi'nin yönetimi ve gözetiminde yürütülmesini, çocukların vatandaşlık bağından bağımsız olarak katılımına açık olmasını istediklerini belirtti. Erhürman, "Bunun bu çerçevede Eğitim Teknik Komitesi tarafından yeniden başlatılması, Eğitim Teknik Komitesi'nin tamamen yönetiminde ve gözetiminde başlatılması önerisiydi yaptığımız. Bu da kabul gördü, ortak açıklamaya girdi" dedi.

Kültürel Miras Teknik Komitesi'nin görev alanındaki tarihi eserler, bilgi, belge ve arşiv materyallerinin karşılıklı paylaşılmasına ilişkin önerilerinin de kabul edildiğini belirten Erhürman, uzun süredir bekleyen çalışmaların hayata geçirilmesi konusunda uzlaşı sağlandığını kaydetti. Kültürel mirasın korunması ve restorasyon çalışmalarına da değinen Erhürman, ilgili teknik komitenin uzmanlığından yararlanılarak toplumlarla koordinasyon içerisinde çalışmaların yeniden yürütülmesine hazır olduklarını ifade etti.

"Akıncılar ve Kambos-Gemikonağı geçiş noktalarının açılması üzerinde anlaşıldı"

Görüşmenin önemli gündem maddelerinden birinin yeni geçiş noktalarının açılması olduğunu belirten Erhürman, Rum tarafına dört aşamalı bir öneri sunduklarını açıkladı. İlk aşamada Kiracıköy-Athienou-Eğlence güzergahındaki yolun tamamen KKTC tarafından yapılmasını önerdiklerini belirten Erhürman, alternatif olarak yolun bir bölümünün KKTC tarafından, kalan kısmının ise Avrupa Birliği finansmanıyla tamamlanmasını teklif ettiklerini söyledi. Güzergahta 1974 öncesine ait Kıbrıs Rum taşınmazlarının bulunması nedeniyle ortaya çıkabilecek kamulaştırma sorunlarını Taşınmaz Mal Komisyonu aracılığıyla çözmeye hazır olduklarını da ifade eden Erhürman, ikinci aşamada gündemdeki bütün geçiş noktalarının bir paket halinde açılmasını önerdiklerini belirtti. Erhürman, "İkinci önerimiz, gündemde olan geçiş noktaları açılsın. Yani Kiracıköy, Eğlence, Akıncılar, Haspolat ve son olarak gündeme gelen Gemikonağı kapılarının hepsi açılsın. Pile'deki geçiş noktası sorunu da çözülsün. Bir paket olarak hepsini birden halletmeye hazırız" ifadelerini kullandı.

Üçüncü aşamada Haspolat ve Kambos-Gemikonağı geçişlerinin açılmasını, diğer konuların BM Genel Sekreteri ile yapılacak görüşmeye bırakılmasını önerdiklerini aktaran Erhürman, son aşamada ise Akıncılar ve Kambos-Gemikonağı geçiş noktalarının açılmasını teklif ettiklerini söyledi. Erhürman, "Sonuç itibarıyla bu önerilerimizden en sonuncusu olan öneri de kabul edilmiş oldu. Yani bugün itibarıyla Akıncılar ve Kambos-Gemikonağı diyeceğimiz geçiş noktalarının açılışı üzerinde anlaşıldı. Ama diğerlerinden vazgeçilmedi. Hepsi üçlü toplantıya bırakıldı" dedi.

"Oyun değiştirici olabilecek bir öneri yaptık bugün"

Üçlü görüşmede daha önce gündeme gelmeyen ve Kıbrıs meselesine ilişkin yaklaşımları değiştirebilecek nitelikte yeni bir öneri sunduklarını açıklayan Erhürman, önerinin ayrıntılarını şimdilik kamuoyuyla paylaşmayacağını söyledi. Erhürman, "Yeni ve aslında bir oyun değiştirici olabilecek, yaklaşımları etkileyebilecek bir öneri yaptık bugün" dedi.

GKRY lideri Hristodulidis'in de söz konusu öneriyi açıklamadığını belirten Erhürman, muhatabına konuyu değerlendirmesi için zaman tanımak istediğini ifade etti. Erhürman, "Bunu böyle sanki bu vesileyle bir gol atmış, öne geçmiş olmak amacıyla yapmadık. Üzerinde iyice düşünülürse gerçekten Kıbrıs sorunuyla ilgili görüşmelerde önemli bir değişim oluşturma fırsatı tanıyacağını düşünüyorum. O yüzden basına sızma olmadıkça biraz daha üzerinde düşünülmesi için vakit bırakmak istiyorum muhatabıma" dedi.

"Dokuz yıllık durgunluğun ardından ilerlemeler sağlandı"

Kıbrıs müzakerelerinde 2017 yılında Crans-Montana'da yaşanan başarısızlığın ardından uzun süre ilerleme kaydedilemediğini hatırlatan Erhürman, bugünkü görüşmenin sonuçlarını değerlendirdi. Erhürman, "Benim baktığım yerden, 2017 Crans-Montana'dan 2026'ya geldiğimiz dönem içerisinde var olan durgunluk diye tanımlayayım ben onu, bugün itibarıyla üçlü görüşme öngörüsünü de ekleyerek baktığımızda belli başlı, uzun süredir tartışma konusu olan noktalarda birtakım ilerlemeler sağlandığını görüyoruz" dedi.

Dokuz yıllık durgunluğun ardından bütün sorunların bir anda çözülmesini beklemediklerini belirten Erhürman, "O yüzden bunları mütevazı diyeyim, mütevazı ama sonuç itibarıyla ileriye doğru adımlar olarak değerlendiriyorum" ifadelerini kullandı.

BM Genel Sekreteri ile üçlü görüşme haftalar içerisinde yapılacak

BM Genel Sekreteri'nin katılımıyla yeni bir üçlü görüşmenin haftalar içerisinde gerçekleştirilmesinin öngörüldüğünü açıklayan Erhürman, gündemdeki bütün geçiş noktaları ile Pile'ye ulaşım konusunun yeniden ele alınacağını söyledi. Erhürman, "Sayın Genel Sekreter'le görüşmemiz için de, üçlü görüşme için de haftalar diye bir ibare kullanıldığını görüyorsunuz açıklamada. Yani haftalar içerisinde o üçlü görüşme de gerçekleşecek" dedi.

Görüşmeye kadar teknik düzeyde çalışmaların devam edeceğini belirten Erhürman, "Bu üçlü görüşmede de hala güven arttırıcı önlemlerin içerisinde olan geçiş noktalarının tamamı, artı Pile'ye ulaşım, çünkü orası bir geçiş noktası değil, Pile'ye ulaşım konusu tekrardan ele alınacak. Üçlü görüşmeye giderken de bunlar konuşulmaya devam edecek. Üçlü görüşmede de umarım bunlardan da sonuç alacak duruma geliriz" ifadelerini kullandı.

"Sorun isimler düzeyinde ele alındığı müddetçe hiçbir şekilde bizi bir yere vardırmıyor"

Cumhurbaşkanlığı'nda gerçekleştirilen toplantıda basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Erhürman, Kıbrıs'ta federasyon mu yoksa iki egemen eşit devlet temelinde bir çözüm mü öngörüldüğüne ilişkin soruya verdiği cevapta, "Başta kavramlara takılmayalım" ifadelerini kullandı. Kıbrıs meselesinin yalnızca çözüm modellerinin isimleri üzerinden tartışılmasının sonuç getirmeyeceğini belirten Erhürman, "Sorun isimler düzeyinde ele alındığı müddetçe hiçbir şekilde bizi bir yere vardırmıyor" dedi.

Erhürman, yeni bir müzakere sürecinin geçmişteki başarısızlıkları tekrarlamaması gerektiğini vurgulayarak, sürecin sonuç odaklı yürütülmesinin önemine dikkat çekti.

"Dört maddelik metodolojiyi Türkiye ile istişare ettik"

Türkiye ile yürütülen istişarelere ilişkin soruyu da cevaplayan Erhürman, Kıbrıs meselesinde ortaya koyduğu dört maddelik müzakere metodolojisinin Türkiye ile görüşüldüğünü belirtti. Erhürman, "Dört maddelik metodolojiyi Türkiye ile istişare ettik. Daha ilk günden masaya koydum dört maddelik metodolojiyi" dedi.

Türkiye ile istişare edilmeden hareket edildiği yönündeki değerlendirmelere de değinen Erhürman, "Dolayısıyla ilk toplantıda dört maddelik metodolojiyi masaya koyduğuma göre demek ki istişare ederek bunu yapıyorum" ifadelerini kullandı.

"Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan da söylüyor, ben de aynı şeyi söylüyorum"

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Kıbrıs meselesine ilişkin açıklamalarını da değerlendiren Erhürman, geçmişteki müzakere süreçlerinden ders çıkarılması gerektiğini söyledi. Erhürman, "Sayın Cumhurbaşkanı'nın söylediği ise bizim de aslında söylediğimiz, uzun süredir söylediğimiz bir şeydir" dedi.

Crans-Montana'da sonuçsuz kalan müzakerelere atıfta bulunan Erhürman, "Crans-Montana'dan sonra Sayın Genel Sekreter, 'Bir daha olacaksa bu defa farklı olacak' diye bir şey söyledi. Bunun arkasından bunu tekrar etti defalarca" ifadelerini kullandı. Erhürman, yeni bir müzakere sürecinin geçmiştekilerden farklı olması gerektiğini vurguladı.

"Kıbrıs Rum tarafı gücü ve zenginliği paylaşmaya hazır değildir"

Kıbrıs meselesinde bugüne kadar çözüm bulunamamasının nedenlerine de değinen Erhürman, Kıbrıs Rum tarafının tutumunu eleştirdi. Erhürman, "Çünkü bugüne kadar çözüm bulunamamasının temel sebebi bellidir. Bizim için de bizim değerlendirmemizde de böyledir. Türkiye'nin değerlendirmesinde de böyledir" dedi.

Kıbrıs Rum tarafının Kıbrıs Türk halkıyla siyasi gücü ve Ada'nın zenginliklerini paylaşmaya hazır olmadığını savunan Erhürman, "Kıbrıs Rum tarafı, başta liderliği olmak üzere, Kıbrıslı Türklerle bu adada gücü ve zenginliği paylaşmaya hazır değildir" ifadelerini kullandı. Erhürman, "Bu defa Kıbrıs Rum tarafının bizimle bu adadaki zenginliği ve gücü paylaşmaya hazır olduğunu göstermesi gerekir" diyerek, bu iradenin müzakerelerin sonunda değil, başlangıcında ortaya konulması gerektiğini belirtti.

"Müzakere olsun diye müzakere istemiyoruz"

Holguin'in müzakere sürecine ilişkin değerlendirmelerine de değinen Erhürman, ortaya koydukları yaklaşımın bir ön şart olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi. Erhürman, "Aslında bu ön şart değil. Bu, çözüm isteyen bir liderin bugüne kadarki deneyimlerden çıkardığı derslerle ilgilidir" dedi.

Erhürman, "Müzakere olsun diye müzakere istemiyoruz. Bizi çözüme ulaştıracak müzakere istiyoruz" ifadelerini kullanarak, yeni sürecin somut bir çözüm hedefi taşıması gerektiğini vurguladı. Kıbrıs meselesinde çözümsüzlüğün bir seçenek olmadığını belirten Erhürman, "Bizim için çözümsüzlük çözüm değildir. Ama bu defa farklı olmalıdır" dedi.

Cumhurbaşkanı Erhürman, yeni müzakere sürecinin geçmiş deneyimlerden çıkarılan dersler doğrultusunda yürütülmesi ve Kıbrıs Rum tarafının siyasi gücü ve Ada'nın zenginliklerini Kıbrıs Türk halkıyla paylaşmaya hazır olduğunu ortaya koyması gerektiğini ifade etti.