Irak, Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik krizi nedeniyle petrolde alternatif güzergahlara yöneldi; Banyas ve Ceyhan hatları öne çıktı. UCC Holding, 26 Ekim'den bu yana Suriye'ye yaklaşık 1,6 milyon varil sevk etti; Türkiye hattında günlük 500 bin varil hedefleniyor.
Hürmüz Boğazı'nda yaşanan güvenlik krizi, dünyanın en büyük petrol üreticilerinden Irak'ın enerji ihracatında alternatif güzergah arayışını hızlandırırken, Bağdat yönetimi Suriye üzerinden Akdeniz'e, Türkiye üzerinden ise Ceyhan Limanı'na uzanan eski petrol hatlarını yeniden stratejik gündemine aldı.
Petrol gelirlerine yüksek düzeyde bağımlı olan Irak, Basra Körfezi üzerinden gerçekleştirdiği ihracatın Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler nedeniyle kesintiye uğrama riskini azaltmak amacıyla yeni ulaşım ve enerji bağlantıları geliştirmeye çalışıyor.
Bu çerçevede Suriye'nin Akdeniz kıyısındaki Banyas Limanı'na uzanan petrol güzergahı ile Türkiye'nin Ceyhan Limanı'na bağlantı sağlayan kuzey hattı Irak'ın uzun vadeli enerji stratejisinde öne çıkıyor.
Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hudayyır, Irak-Türkiye arasındaki "eski boru hattı üzerinden ham petrol sevkiyatına yeniden başlandığını" açıklamıştı. İhracat kapasitesinin kademeli olarak artırılacağını aktaran Hudayyır, günlük taşıma miktarının ilerleyen süreçte 500 bin varile çıkarılmasının hedeflendiğini ifade etmişti.
Katarlı enerji şirketi UCC Holding, Irak Devlet Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO) ile yaptığı anlaşma kapsamında günde yaklaşık 120 bin ila 150 bin varil ham petrolü karayoluyla Suriye'ye taşıyor.
26 Ekim'de başlayan operasyon kapsamında yaklaşık 1,6 milyon varil petrol sevk edildi. Petrol, Banyas Limanı'nda gemilere yüklenerek Yunanistan, İtalya ve Türkiye başta olmak üzere Akdeniz pazarlarına gönderiliyor.
Şirketin tanker filosunu 6 binden 10 bine çıkarmayı planladığı belirtilirken, güzergahın kısa vadede büyümesinin araç kapasitesi ve lojistik kısıtlamalara bağlı olduğu ifade ediliyor.
Bu sevkiyat, Irak'ın Hürmüz Boğazı'na bağımlılığını azaltmak amacıyla alternatif bir ihracat yolunu fiilen kullanmaya başladığını gösteriyor.
Irak ve Suriye, 17 Temmuz tarihinde ABD'nin başkenti Washington'da, Irak'ın batısındaki Hadise bölgesinden Suriye'nin Banyas Limanı'na uzanan petrol boru hattının rehabilitasyonu ve yeniden inşasına ilişkin mutabakat zaptı imzalamıştı.
ABD merkezli enerji şirketi Chevron'un da yer almasının beklendiği projenin ilk aşamada günlük 2 milyon varil petrol taşıma kapasitesine sahip olması öngörülüyor.
Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi ile Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara'nın 28 Ekim'de Şam'da gerçekleştirdiği görüşmede de Banyas hattı üzerinden Irak petrolünün ihracatı ele alınmıştı.
Alternatif güzergahlar arasında Türkiye öne çıkıyor
Irak'ın alternatif enerji güzergahları arasında Türkiye üzerinden gerçekleştirilen petrol ihracatı da önemli yer tutuyor.
Irak'ın kuzeyindeki petrol sahalarından Türkiye'nin Akdeniz kıyısındaki Ceyhan Limanı'na uzanan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı, Irak'ın Basra Körfezi dışındaki mevcut ihracat bağlantılarından biri olarak öne çıkıyor.
Irak'ın Hürmüz krizine karşı geliştirdiği strateji yalnızca petrol boru hatlarıyla sınırlı değil. Ülke, Basra Körfezi'ni Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlamayı amaçlayan Kalkınma Yolu Projesi'ni de bölgesel bağlantısallık politikasının önemli unsurlarından biri olarak görüyor.
Basra'daki Fav Limanı'ndan başlayarak Irak üzerinden Türkiye'ye uzanması planlanan kara ve demir yolu ağı, yük taşımacılığında Irak'ın bölgesel transit merkezine dönüşmesini hedefliyor.
Irak'ın petrol ihracatını çeşitlendirme çabalarının arkasında, ülke ekonomisinin petrol gelirlerine olan yüksek bağımlılığı bulunuyor. Petrol gelirleri, kamu bütçesinin ve döviz kaynaklarının temelini oluşturuyor.
Bu nedenle Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek uzun süreli bir kesinti, yalnızca petrol sevkiyatını değil, kamu harcamalarını, maaş ödemelerini, döviz piyasasını ve ekonomik istikrarı da doğrudan etkileyebilecek riskler barındırıyor.
Irak Petrol Bakanı Basim Hudayyır, eylül ayında yaptığı açıklamada petrol ihracat kapasitesinin günlük 3 milyon varilin üzerine çıktığını, yeni stratejik boru hatlarının tamamlanmasıyla bu kapasitenin 5 milyon varile yükseltilmesinin hedeflendiğini bildirmişti.
"Irak bölgesel enerji ve ticaret merkezi olabilir"
Eco Irak Gözlemevi Müdürü Ali Naci, Hürmüz Boğazı'nda yaşanan krizin Irak'ın petrol ve ekonomi stratejisini yeniden şekillendirmek için önemli bir fırsat sunduğunu ifade etti.
"Irak'ın petrol ihracatında alternatif güzergahlara yönelmesi ihracat güvenliğini ve ulusal gelirlerinin istikrarını güçlendirecek." diyen Naci, bu kapsamda "Yeni Şam Yolu" petrol projesinin hayata geçirilmesinin önemine dikkati çekti.
Naci, Basra'dan ülkenin batısındaki Hadise'ye petrol taşınmasını, buradan da 3 farklı güzergah üzerinden uluslararası pazarlara ulaştırılmasını öngören projenin Irak'a önemli seçenekler sunabileceğini belirtti.
Projenin öngördüğü güzergahlar hakkında bilgi veren Naci, ilk hattın Kerkük üzerinden Türkiye'nin Ceyhan Limanı'na, ikinci hattın Suriye'nin Akdeniz kıyısındaki Banyas Limanı'na, üçüncü hattın ise Ürdün'ün Kızıldeniz kıyısındaki Akabe Limanı'na uzanmasının planlandığını aktardı.
Alternatif petrol güzergahlarının kara yolu, demir yolu ve ticaret koridorlarının geliştirilmesiyle desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Naci, "Bu projeler, Irak'ın küresel pazarlara erişim seçeneklerini artıracak ve komşu ülkelerle ekonomik entegrasyonunu güçlendirecek." dedi.
Naci, Irak'ın stratejik coğrafi konumuna işaret ederek, "Bu avantajın etkin şekilde değerlendirilmesi halinde Irak bölgesel bir enerji, ticaret ve ulaşım merkezine dönüşebilecek." diye konuştu.
Eco Irak Gözlemevi Müdürü Naci, ihracat güzergahlarının çeşitlendirilmesinin Irak'ın ekonomik güvenliğini güçlendireceğini ve ülkeyi jeopolitik risklere karşı daha dirençli hale getireceğini sözlerine ekledi.
"Bunlar, geçici değil, stratejik bir dönüşüm ve egemenlik kararıdır"
Iraklı enerji uzmanı Ahmed Sabah da, yaptığı değerlendirmede, "Alternatif güzergah girişimleri geçici önlemler değil, aksine stratejik bir dönüşüm ve egemenlik kararıdır. Irak petrolünün bir bölümünün kuzeye, Akdeniz yönüne aktarılmasını öngören bu plan kapsamında günlük 2,5 milyon varile kadar petrolün Türkiye'deki Ceyhan, Suriye'deki Banyas ve muhtemelen Ürdün'deki Akabe limanlarına ulaştırılması hedefleniyor." ifadelerini kullandı.
Bu adımla Irak'ın Basra Körfezi üzerinden yapılan petrol ihracatına bağımlılığının azaltılmasının amaçlandığını kaydeden Sabah, ancak söz konusu planın, yeni boru hatlarının inşası ve işletilmesi ile geçiş ücretleri nedeniyle ihracat maliyetlerini artıracağını söyledi.
Sabah, ayrıca Irak'ı, gelişmekte olan ekonomilerin yoğunlaştığı Güney ve Doğu Asya pazarlarından uzaklaştıracağını, bunun yanı sıra Bağdat yönetiminin, bu boru hatları üzerinden belirli asgari miktarlarda petrol ihracatını zorunlu kılan bağlayıcı anlaşmalara taraf olacağını belirtti.