Bilim insanı Heinz von Foerster ve iki meslektaşının 1960 yılında yayımladığı araştırmada, dünya nüfusunun kontrolsüz artışı nedeniyle 13 Kasım 2026'da büyük bir felaket yaşanacağı öngörülmüştü. Tam 66 yıl önce yapılan hesaplamanın işaret ettiği gün bugün geldi. Ancak bilim dünyasında yeniden tartışılan kıyamet tahmininin, gerçek bir felaketten ziyade nüfus artışına dikkat çekmek amacıyla oluşturulmuş matematiksel bir senaryo olduğu ortaya konuldu.
Bilim dünyasında 66 yıl önce ortaya atılan ve insanlığın sonu için kesin bir tarih veren dikkat çekici tahmin, bugün yeniden tartışılıyor. Avusturya kökenli bilim insanı Heinz von Foerster ve iki meslektaşının 1960 yılında yayımladığı çalışmada, 13 Kasım 2026 Cuma günü insanlığın nüfus artışı nedeniyle felaketle karşılaşacağı öne sürülmüştü. Takvimler bugün o tarihi gösterirken, yıllar önce büyük yankı uyandıran hesaplamanın neden gerçekleşmediği de yeniden gündeme geldi.
Illinois Üniversitesinde görev yapan Heinz von Foerster ve iki meslektaşı, 1960 yılında saygın bilim dergisi Science'ta insan nüfusunun geleceğine ilişkin sıra dışı bir araştırma yayımladı.
Araştırmacılar, dünya nüfusunun giderek hızlanan artışını matematiksel bir modelle inceleyerek 13 Kasım 2026 tarihini kritik eşik olarak belirledi.
Modelin ortaya koyduğu sonuca göre nüfus artışı aynı hızla devam ederse insan sayısı teorik olarak sonsuza ulaşacak ve dünya, insanlığın yaşamını sürdüremeyeceği bir noktaya gelecekti.
Von Foerster, bu çarpıcı senaryoyu anlatırken gelecek kuşakların aşırı nüfus nedeniyle sıkışarak öleceğini ifade etmişti.
Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, 13 Kasım 2026 tarihinin rastgele seçilmemiş olmasıydı. Bu tarih, 1911 doğumlu von Foerster'ın 115. yaş gününe denk geliyordu.
Ancak çalışma, bugün anlaşıldığı anlamda dünyanın kesin olarak sona ereceğini gösteren bilimsel bir kanıt değildi.
Von Foerster, sonlu bir tarihte sonsuz nüfus sonucuna ulaşan matematiksel modeli özellikle kullanarak dönemin nüfus artış hızının sürdürülemez olduğunu vurgulamak istemişti.
Başka bir ifadeyle, söz konusu tarih gerçek bir kıyamet öngörüsünden çok, kontrolsüz nüfus artışının tehlikelerine dikkat çekmek amacıyla ortaya konulan çarpıcı bir matematiksel senaryoydu.
1960'lı ve 1970'li yıllarda nüfus artışının insanlığı büyük bir felakete sürükleyeceğini savunan başka çalışmalar da yayımlandı.
Biyolog Paul Ehrlich'in 1968'de yayımladığı Nüfus Bombası adlı kitabı kitlesel kıtlık tehlikesine dikkat çekerken, 1972 tarihli Büyümenin Sınırları raporu da nüfus artışı ve kaynak tüketiminin uzun vadeli sonuçlarını ele aldı.
Ancak sonraki yıllarda dünya nüfusunun yapısı, erken dönem modellerin varsayımlarından farklı biçimde değişti.
Eğitim seviyesinin yükselmesi, sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve yaşam koşullarının iyileşmesiyle birçok ülkede doğum oranları düştü. Dünya genelinde 15 yaşın altındaki nüfusun 2021 yılında zirveye ulaşması da bu değişimin önemli göstergelerinden biri oldu.
Bugün Japonya, Macaristan, Türkiye ve Çin gibi ülkelerde düşük doğum oranları ve yaşlanan nüfus nedeniyle çocuk sahibi olmayı teşvik eden politikalar uygulanıyor.
66 yıl önce ortaya atılan hesaplamanın işaret ettiği tarih bugün geldi. Ancak bilim insanlarının o dönemde kullandığı model, günümüzün demografik gerçekleriyle örtüşmüyor.
The Independent'ta yayımlanan değerlendirmede, bu tarihsel örneğin bilimsel tahminlerin sınırlarını anlamak açısından önemli bir ders olduğu vurgulanıyor.
Değerlendirmeye göre matematiksel modellerin sonuçları, kullanılan varsayımlara doğrudan bağlı. Bu nedenle geleceğe ilişkin en çarpıcı tahminlerin bile kesin gerçekler olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.
Von Foerster'ın 1960 yılında ortaya koyduğu model, bugün insanlığın sonunu haber veren geçerli bir bilimsel tahmin olarak kabul edilmiyor.
Buna karşılık çalışma, geleceğe yönelik felaket senaryolarının nasıl oluşturulduğu ve bilimsel öngörülerde belirsizliğin neden önemli olduğu konusunda tartışılmaya devam ediyor.
13 Kasım 2026, insanlığın sonunun geldiği gün olmaktan ziyade, 66 yıl önce ortaya atılan çarpıcı bir tahminin yeniden sorgulandığı tarih olarak öne çıkıyor.